تورکیا ماڵئاوایی لە دیموکراسیەت دەکات!

لە هۆڵەندییەوە: رێکەوت ئیسماعیل ئیبراهیم

لە رێگای بڵاوکردنەوەی ترس و تۆقاندن، سەرۆک کۆماری تورکیا، دیموکراسیەتی لە وڵاتەکەی خۆیدا زیندەبەچاڵ کرد، ئەردۆگان وەک دیکتاتۆرێکی کلاسیک رەفتار دەکات و دەخوازێت هەموو دەسەڵاتەکان بخاتە ژێر چنگی خۆیەوە.

لە راستیدا دەبێت من ئەوە بنوسم کە ( خەڵکی تورکیا قسەی خۆیان کرد) بەڵام ئەگەر ئەوە بنوسم هەڵە دەکەم، چونکە هەڵبژاردنی گشتی لە تورکیا زۆر کارەساتبارانە بەڕێوەچوو، خەڵکی تورکیا لەژێربارودۆخێکی ناهەمواردا قسەی خۆیان کرد و لەخشتەبران. حزبەکەی سەرۆک کۆمار هەڵبژاردنەکانی بردەوە، ئەمە خوێندنەوەی رەسمی روداوەکەیە، بەڵام لە راستیدا ئەمە خوێندنەوەیەکی دیکە هەڵدەگرێت ئەویش ئەوەیە ( تورکیا ماڵئاوایی لە دیموکراسی کرد).

پارتەکەی ئەردۆگان سیازدە ساڵە لەسەر دەسەڵاتە، سەرۆک کۆمار دەیەوێت خۆیی و پارتەکەی بۆ هەتا هەتایە لەسەر دەسەڵات بمێننەوە، ئەمە لانی کەم ئامانج و هەوڵەکانی ئەردۆگان بووە لەم ساڵانەی رابووردوودا. بۆ ئەوەی بەردەوام لە دەسەڵاتیشدا بمێنیتەوە دەبێت دەسەڵات وەکو سەنگەرو مەترێز بگرێت و دەستبەرداری نەبیت، ئەوەش ئاشکرایە کە رژێمێکی سەرکوتکار، دەبێت کەسێکی سەرکوتکار بەڕێوەی بەرێت. لەو جۆرە رژێمەدا، دەسەڵات لەگەڵ گروپ و خەڵکانی دیکەدا دابەش ناکرێت، تاقمێکی بچوکی دەسەڵاتدار دەتوانن لەرێگای بەکارهێنانی نایاسایی هێزو دەسەڵاتەوە دەست بەسەر سیستەم وحوکمڕانیدا بگرن.

هەڵبژاردن لە تورکیا بایەخێکی کەم و دیاریکراوی هەیە، هەر ئەوەندەی ئەردۆگان نیازەکانی خۆی بەدەستهێنا، ئیتر هیچ واتای راستەقینە بۆ هەڵبژاردنەکان نامێنێتەوە، دیکتاتۆری سەدەی بیست و یەکەم ئیتر پشت ئەستور بە دەرەنجامەکانی هەڵبژاردن رەفتار دەکات. لە راستیدا ئەردۆگان لە رێگای بۆمبی خۆکوژەکانەوە دیموکراسیەتی لە تورکیادا تیرۆر کرد. ئەنجامدانی هەڵبژاردن بەبێ بوونی میدیای ئازاد وەکو ئەوەیە کە پرۆسەیەکی هاوسەرگیری بەبێ قایل بوونی لایەنێکی پرۆسەکەو بە زۆرداری ئەنجام بدرێت. ئەردۆگان تیرۆری دەوڵەتی لە دژی رۆژنامەنوسان پەیڕەو کرد، لە کاتی بانگەشەی هەڵبژاردندا میدیاکان کپ و بێدەنگ کرابوون، کەسێک نەیدەوێرا بڵی لەل، لە بارودۆخێکی ئاوادا بوو کە خەڵکی تورکیا برانە بەردەم سەندوقی دەنگدان. بۆ جێبەجێکردنی ئەم جۆرە لە تیرۆری دەوڵەت، پێشتر زەمینەسازی رێکخرابوو، داعش هێرشێکی خۆکوژی کردە سەر کۆبوونەوەی کوردەکان و خەڵتانی خوێنی کرد، ئەردۆگان ئەم هێرشەی کردە پاساو بۆ راگەیاندنی جەنگ لە دژی کورد. بەمجۆرە لە جیاتی ئەوەی بکوژەکان (داعش) هێرشبکرێتە سەریان و سزابدرێن قوربانیەکان ( کورد) هێرشیان کرایە سەرو بۆمباران کران!

دواتر لە شاری ئەنکەرە هێرشێکی دیکەی خوێناویتر ئەنجامدرا، ئەم هێرشە بەهەمان شێوە بوو، دیسانەوە کۆبوونەوەی کوردەکانی کردە ئامانج. ئێمە جارێ نازانین کێ ئەم کارەی ئەنجامداوە، بەڵام حکومەت راستەوخۆ دەیان کوردی دەستگیر کرد، وەک ئەوەی کە کوردەکان خۆیان هێرشی خۆکوژیان کردبێتە سەر خۆیان! بەمجۆرە تورکیا خرایە ناو رەوشێکی هەستیارو مەترسی ئاشوب و جەنگی ناوخۆ کرابە ئەگەرێکی بەهێز و واقعێک. بۆ ئەوەی رێگاش لە رۆژنامەو میدیای ئازاد بگرن کە ئەو رەوشە تاوتوێ بکەن و پەردەی لەسەر هەڵماڵن، دەیان رۆژنامەنوس و میدیا کار دەستگیرکران و چەندان کەنالی راگەیاندنیش داخران، بەمجۆرە نیوەی گەلی تورکیا لە ژیر بارودۆخی دڵەڕاوکەو ترس لە جەنگ و شەڕی ناوخۆ ناچارکران دەنگ بە ئاک پارتی بدەن. دیکتاتۆرەکەی تورکیا ئەردۆغان دەنگدەرانی خستە نێوان تەنها دوو ئەگەرەوە: ئەگەر دەنگی خۆتان بەمن نەدەن ئاگر هەموو تورکیا دەسوتێنیت. بەمجۆرە خەڵکی تورکیا ئارەزوومەندانە و بە ناچاری دەنگیان بە دکتاتۆر بەخشی. رێکخراوی ئاسایش و هاوکاری ئەوروپا کە بە (OVSE) ناسراوە، رەخنەی توندی لە تورکیا گرتووە، سەبارەت بەو رەوشەی کە بەر لە هەڵبژاردن دروستی کردبوو. ئەگەر بارودۆخەکە لە تورکیادا بەو جۆرە بەردەوام بێت ئەوە بێگومان ئەردۆگان سیستەمی وڵات دەگۆڕێت و لە هەڵبژاردنی داهاتووشدا زۆرینەی دەنگ بە زۆر دەباتەوە.

لێرەدا ئاماژەیەکی مەترسیدار هەیە، ئیسلامیەکان دیموکراسیەت تەنها بۆ یەکجار بەکار دێنن، بۆ دەسەڵات بەدەستەوە گرتن و هیچی تر، ئەم وڵاتە دراوسێیەی ئەوروپا کەوتۆتە بن دەستی حکومەتێکی ئیسلامی فێڵ باز. مایەی گاڵتەجاڕیە کە ئەوروپا ئەرکی پاراستنی سنورەکانی خۆی بە دوژمنەکانی خۆی بسپێرێت، بۆیە دەبێت سیاسەتی تورکیا لەمەڕ ئەوروپا چارەسەر بکرێت بەر لەوەی کات درەنگ بێت و کار لە کار بترازێت. یەکێتی ئەورپا دەبێت چی دیکە تورکیا وەک هاوبەش و شەریک تەماشا نەکەن، دەبێت ئەندامێتی تورکیا لە پەیمانی ناتۆ دیسانەوە تەماشا بکرێتەوە. ئەگەر ئەردۆگان لەسەر ئەو رەفتارانەی سزا نەدرێت دواتریش بەرامبەر بە ئەوروپا هەمجیانە رەفتار دەکات.

................

ئەم وتارەم لە گۆڤاری (elsevier) وەرگرتووە، لە نوسینی نوسەری هۆڵەندی ئەفشین ئالیان.